Sunday, October 14, 2018

લેખ: સિઝનનો માલ

કોઈ પૂછે કે આઉટડોર ગેમમાં શું શું આવે? તો જવાબ સાંભળવા મળે કે ક્રિકેટ, બેડમિન્ટન, ટેનિસ, વોલીબોલ, ફૂટબોલ વગેરે વગેરે....પણ મારા જેવા 90's કિડને પૂછીએ તો જવાબની શરૂઆત થાય લખોટી, ફોટા, છાપો, સતોલિયુ, ઈંડું, ભમરડાં, ગિલ્લી દંડા, આઇસ્પાઇસ, ગોચમણી (વરસાદમાં રમાતી રમત) અને પછી શરૂ થાય ઉપર જણાવેલું લિસ્ટ વગેરે વગેરે...

મને યાદ છે બાળપણમાં દરેક રમતની એક સિઝન આવે. સોસાયટીમાં બધા જ બાળકો એકસરખી જ રમત રમે. જો લખોટી રમાતી હોય તો બધે જ લખોટી રમાતી હોય. લગભગ બે ત્રણ મહિના સુધી એક જ રમત રમાય. એકવાર ભમરડાં ચાલુ થાય એટલે એ ચકરી પણ ત્રણ મહિને ફરે. અને પહેલા સોસાયટી કઈ દસબાર છોકરાઓની ન હતી. કોઈની વર્ષગાંઠ પર જો પાર્ટી થાય તો જાણે પચાસ (મિનિમમ) છોકરા છોકરીઓનું ટોળું જામે, વડીલો જતા ખચકાતા...સાચું કહું તો સમજતા કે બાળકોની પાર્ટી છે...હવે અંતર વધી ગયું હોવાથી વાલીને પણ સાથે જવું પડે છે.

એકવાર જે રમતની સિઝન ચાલુ થાય એનો સ્ટોક પણ દુકાનવાળો એ રીતે જ ભરે. દુકાનની બહાર, ભમરડાની રંગબેરંગી જાળ લટકતી હોય, કિંમત ખાલી પચાસ પૈસા.. બે રૂપિયામાં લાકડાનો અને ત્રણ રૂપિયામાં પ્લાસ્ટિકનો (મટિરિયલ તો ખ્યાલ નહિ અમે એવું કહેતા તા) ભમરડો મળે અને ચાલે કેટલો ખબર છે બે મહિના....સાડા ત્રણ રૂપિયામાં બે મહિનાનો આનંદ, એક કે સાત તારીખે થતા પગાર કરતા પણ વધુ હતો.

સિઝન બદલાય એટલે વાર્તા બદલાય. એવું ન હતું કે ક્રિકેટ નતા રમતા પણ એ બધાની શરૂઆત માધ્યમિક શાળાથી શરૂ થતી. પ્રાથમિક શાળામાં તો પ્રાથમિક રમતો જ રમાતી. ખાલી એક રમત ન હતી કે ચલો લખોટી રમીએ, એમાં આવે ગોમણ, ઢોંસ, ગબ્બીદાવ, દુરદુરની ઉડામ અને પોપટ કાણીયો..આ છેલ્લી લાખોટીની રમતનું નામ તો કેમ પડ્યું કદાચ કોઈ જ જાણતું નહિ હોય. એમાં દિવાલ પર લખોટી મારી દાવ લેવાનો હતો. મોટા ભાગની રમતમાં સબાક, સેકન્ડ,ને થર્ડથી ઇન્ડેક્સિંગ થતું☺️ એ જ રીતે ફોટા રમતી વખતે 'આશરો' વપરાતો. આશરો એટલે જે મુવીના ફોટામાં ત્રણ કે એથી વધુ હીરો હોય એ ફોટો પાછો આપી દેવાનો, ભલે ને સામેવાળો ધાપમબાજીમાં પુરી ગેમ જીતી જાય.

આખી સિઝન પુરી થઈ ગઈ, બધી જ રમતો વિસરાઈ ગઈ, સમય બદલાયો અને વીડિયોગેમ આવી. શરૂઆત બ્રિક ગેમથી (ટુ ઇન વન) થઈ અને લોકો માથું ખંજવાળે કે આ ગેમ રમાય છે કેમ કરીને. બે હજાર રૂપિયાથી બ્રિક ગેમ શરૂ થતી (શરૂઆતમાં ખૂબ મોંઘી હતી અને કસ્ટમનો માલ કહેવાતો) થોડાક વર્ષોમાં તો બસો ત્રણ સો ની થઈ ગઈ. ટીવીની વિડીયોગેમ બહુ ચાલી એમાંય સુપર મારીઓ અને સુપર કોન્ટ્રાએ વગર બાઈકે ધૂમ મચાવી. 72 ઇન 1 અને 64 ઇન 1 નો તફાવત જો જાણી શકો તો જ વીડિયો કેસેટ શું છે એ સમજી શકશો. 9999999 આ એક ફિગર એ વખતે જબરી મિસગાઈડ કરતી હતી અને વીડિયો ગેમ માટે આ એક અભિશાપ હતી....

હવે બધા જ બાળકો મોટા થઈ ગયા છે પણ સિઝનની પ્રથા હજુય ચાલુ જ છે. સુપર કોન્ટ્રા અને પબ જી વચ્ચે એક કાઉન્ટર સ્ત્રાઈક નો દસકો વીતી ગયો. વાઇસ સીટી જેવી ગેમ અને વાઇસ ઇન્ટરનેટે આખી દુનિયાને રમત રમતી કરી દીધી અને સોશિયલ મીડિયાએ એમાં આગ ચાંપી.

હજુ પણ મને એ જ સિઝનનો અનુભવ થાય છે જ્યારે કોઈ નવું ફણગો બહાર આવે છે. ભવિષ્યમાં કોઈ પૂછે કે તમે સોશિયલ મીડિયામાં શું શું જોયું? તો જવાબ સાંભળવા મળશે કે ચોટી કાપવાની ખબર, મોબ લિચિંગ, કિકી ચેલેન્જ, મિટુ મૂવમેન્ટ વગેરે વગેરે...પણ આ વખતે હેશટેગ સાથે....પહેલા અને આજની વસ્તુઓમાં સામાન્ય હજીય એ છે કે આ બધી જ સિઝન બે ત્રણ મહિના પૂરતી જ રહે છે અને ભગવાન જાણે હજી કેટલાય નવા પ્રોગ્રામ આવવાના બાકી હશે અને ભવિષ્યમાં આનંદ તો હાલ એક કે સાત તારીખે થાય છે કદાચ એટલોય નહિ હોય....

અંતિમ સ્પર્શ:
ખોવાય...રમત હોય કે ખબર સિઝન હોય છે,
અંતે તો સમય નામનું જ એક રિઝન હોય છે.
- નિશાંક મોદી

Friday, October 12, 2018

લેખ: હસતો ફોટો રડતો ચહેરો

લેખ: હસતો ફોટો રડતો ચહેરો

સોશિયલ મીડિયા પર લગભગ પચાસથી વધારે જાણીતા અને અજાણીતા લોકોના પ્રોફાઈલ પીક્સ જોયા. એવું લાગ્યું કે દરેક માણસે પોતાનો સૌથી બેસ્ટ ફોટો રાખ્યો હશે. જીવનની યાદગાર પળો જેમ કે સગાઈવાળો, લગ્નપ્રસંગનો, બાળક સાથેનો, કપલ, નિખાલસ ચહેરાવાળો નેચરલ, ફેમિલી, સુંદર અથવા સ્પેશિયલ ઇફેકટવાળો કે આ ઉપરાંત આનાથી પણ કોઈ વિશેષ ફોટો.

મજાની વાત એ કે દરેક ફોટો હસતો ને ખુશખુશાલ જોવા મળે. તો શું બધા આટલા જ ખુશ હશે? અને જો હોય તો આજનો માણસ અંદરથી દુઃખી કેમ? કદાચ એમ બને કે હાલ વાત સ્વીકાર્ય ન લાગે કેમ કે હાલ કોઈ તકલીફ ન હોય. પણ વાતનો ખ્યાલ ત્યારે આવે જ્યારે તકલીફમાં હોઈએ અને આપડો જ હસતો ચહેરો સોશિયલ મીડિયામાં જોઈએ અને કહીએ જો કેટલો ખુશ હતો/હતી હું પહેલાં.....

કોઈ ક્યારેય તકલીફમાં હોય તો નીરસ ફોટો અપલોડ નહિ જ કરે. હકીકતમાં આપણને સૌથી બેસ્ટ વસ્તુ પસંદ કરવાની આદત પડી ગઈ છે અને સહેજપણ ના પસંદ વસ્તુ કે વ્યક્તિને આપણે સ્વીકારી શકતા નથી. પોઝિટીવીટી બાજુ એટલા આગળ વધી ગયા છીએ કે નેગેટિવ વસ્તુ પચાવી જ નથી શકતા. ફોટો અપલોડ કરતાની સાથે જ બે ચાર લાઈક આવી જાય એટલે મન ખુશ અને એના પછી થોડાક સમયનો વિરામ પડે એટલે વિચારવાનું ચાલુ, નેટ બંધ નથી ને, એપ્લિકેશન રિફ્રેશનો પ્રોબ્લેમ નથી ને. થોડાક મિનિટ પહેલા ચાલતું ઈન્ટરનેટ અને એપ્લિકેશ કઈ આપડા ફોટાના અપલોડથી બંધ ના થઇ જાય.

માની લઈએ કે બસો લોકોએ તમારો ફોટો પસંદ કર્યો છે પણ એમાંથી પંચાણું ટકા લોકોને તમારી હાલની પરિસ્થિતિની ખબર જ નહીં હોય. ગેલેરીમાં હજારો ફોટોસ પડ્યા હશે પણ એમાંથી સૌથી સારો શોધવાનું કહીએ તો આખો દિવસ નીકળી જાય અને નક્કી જ ન કરી શકીએ સૌથી બેસ્ટ કયો. કદાચ આટલો જ સમય આપણે પોતાના સાચા ચહેરા પાછળ આપીએ તો આપણામાં ઘણો ફરક પડી જાય. અને એક વાત તો બધા માનશે કે જે ફોટો અચાનક અને કારણ વગર પડ્યો હશે કદાચ એ જ સૌથી સારો હશે કેમ કે એમાં બનાવટ નહીં હોય. તમે તમારી મોજમાં હશો અને કોઈક ક્લિક કરી ગયું હશે તે ફોટો સૌથી રૂપાળો લાગશે.

મોઢા પર નિરસતાને વાતોમાં નિરાશ લોકોના હસતા પ્રોફાઈલ પીક્સ જોઈ લાગે કે માણસ હસમુખી હોવો જોઈએ. પાછી આપણામાં એક આવડત હોય છે કે માણસના ફોટા જોઇને આપણે એનો સ્વભાવ નક્કી કરી લઈએ છીએ. કદીક એમ બને કે હસતો ફોટો અંદરથી દુઃખી હોય અને સોગિયા મોઢાવાળો અંદરથી મજા લેતો હોય. પોતાનું બેસ્ટ પીક્સ મુકવામાં કોઈ જ વાંધો નહીં પણ પોતાની જાતને જોવી વધુ મહત્વની છે. આમ બાળકને મારે પણ અહીં બાળક જોડે વ્હાલ કરતો ફોટો મુકે એ કોને છેતરવા જેવું લાગે પોતાની જાતને જ ને.

જે આપણને ઓળખે છે એને ખબર જ છે આપણે કેવા છીએ, રંગમાં, રૂપમાં, સ્વભાવમાં, અણબનાવમાં. બીજાને  પ્રભાવિત કરવાના ચક્કરમાં આપણે પોતાની ઓળખ ગુમાવીએ છીએ અને બીજા ચલાવે એમ ચાલીએ છીએ. એક વસ્તુ તો પાકી છે કે જેને તમે ગમો એને તમારી સારી ખોટી બધી જ આદતો સારી લાગશે અને જેને તમે નથી ગમતા એને બધી જ સારી ખરાબ આદતો ખરાબ લાગશે. તો હવે પછી બીજીવાર પોતાનો બેસ્ટ ફોટો (જે કદાચ હજુ પાડ્યો નહિ હોય) એ બદલવા જાવો ત્યારે એકવાર અરીસાને પૂછી લેજો કે અપલોડ કરું ને સાચો છે ને...

સૌથી ખરાબ સમયમાં કોઈ સૌથી સારું પ્રોફાઈલ પિક્ચર મૂકી દે એને પણ પોતાના માટે કરેલું મીઠું ઈમ્પ્રોવેમેન્ટ (#MeToo મૂવમેન્ટ નહિ) જ કહેવાય.....

અંતિમ સ્પર્શ:
આજે એણે સર્વશ્રેષ્ઠ ફોટો અપલોડ કર્યો,
અરીસો કહે, મને પૂછ સાલાએ ડોળ કર્યો.
- નિશાંક મોદી

Thursday, October 4, 2018

માઇક્રોફ્રિકશન વાર્તા: કિંમતી પાંચ રૂપિયા

માઇક્રોફ્રિકશન વાર્તા: કિંમતી પાંચ રૂપિયા

પેટ્રોલડીઝલના પાંચ રૂપિયાના ભાવઘટાડાને લઈને દિનયો અને મંજુલા આજે ખુશ હતા પણ મજાની વાત એ કે આ પતિપત્ની જોડે ના કોઈ બાઇક, સ્ફુટી, કાર તો પછી આટલા ખુશ કેમ. તપાસ કરતા ખ્યાલ આવ્યો કે, એ બન્ને પેટ્રોલપંપ પર નૌકરી કરે છે. મંજુલા પેટ્રોલપંપ પર પેટ્રોલ ભરી આપે ને સાઈડમાં દિનયો હવા ભરે.

બન્નેને કામ પ્રમાણે પગાર ઉપરાંત કમિશન મળે છે, ભાવઘટાડો થતા વાહનો અને કમિશનમાં થોડોક વધારો થશે અને આ પૈસાથી હવે દિનયો પોતાની સાઈકલમાં પાછળ કેરિયર પર મંજુલા માટે સોફ્ટસીટ નંખાવી શકશે....બસ આજ ખુશી હતી પાંચ રૂપિયાનાં ઘટાડાની...

અંતિમ સ્પર્શ:
કહે જગત, ચઢે ને પડે ભાવ, ક્યાં ફરક પડે છે,
દોસ્ત પાંચ રૂપિયામાં ક્યાંક તાજમહલ બને છે.

- નિશાંક મોદી