લેખ: જાણીતું શહેર, અજાણ્યા લોકો

લેખ: જાણીતું શહેર, અજાણ્યા લોકો

કદી એવું સાંભળ્યું કે એક જ શહેરમાં કોઈ વિસ્તારમાં ઠંડી લાગી અને કોઈ વિસ્તારમાં ગરમી? ના એવું કદાચ ન બની શકે. આજે કેટલાક બાળકોને મળવાનું થયું, કોઈ બિચારા કે બાપડા ન હતા પણ ગરીબ વર્ગના હતા. એવું પણ ન હતું કે ભણતર છોડી દીધું તું. પોતાની સ્કૂલમાં એ સારી રીતે ભણી રહ્યા હતા અને એમની પાસે જીવન જરૂરીયાતની ચીજવસ્તુઓ પણ હતી. ફક્ત ન હતી તો જે આપણે અને આપણાં બાળકો જીવી રહ્યા છે એ લકઝરીયસ લાઈફ.

આ બાળકો ઓફિસમાં આવ્યા હતા અને એમને આ બધું એક ડિઝનીલેન્ડ જેવું લાગતું. ચમકદાર ટાઇલ્સ, એસીની ઠંડી હવા, દીવાલો પર શોભતા વોલપીસીસ, મશીનની ચા કોફી, મસ્ત ઓફિસવેર પહેરેલા એમ્પ્લોઇઝ, કેફેટેરિયામાં ગોઠવાયેલી રંગીન ખુરશીઓ...એમને સ્વર્ગ જેવી અનુભૂતિ થવા લાગી.

વોશરૂમમાં ટીસ્યુ પેપર ડિસ્પેન્સરમાંથી જ્યારે મેં એમને ટીસ્યુ કાઢીને આપ્યો તો બે બાળકોનો એક જ સવાલ હતો કે આ શું છે? મને થોડીક નવાઈ લાગી કે બાળકોએ ટીસ્યુ પેપર નહિ જોયા હોય કે ડિસ્પેન્સર નહિ જોયું હોય! નિર્દોષપણે મેં સમજાવ્યું કે આ એક કાગળનો બનેલો રૂમાલ છે જેને વાપરીને ડસ્ટબીનમાં નાખી દેવાનો. બાળકોએ તો જેમ કીધું એમ કર્યું પણ મને ફરી નવાઈ લાગી કે ભુલ ક્યાં થઈ. એ બાળકોની કે જેમણે આ વસ્તુ વાપરી નથી કે આપણી કે જેણે આ વસ્તુને વર્ષોથી વાપરી છે. વાપરી મતલબ કે ખરીદવા માટે એકદમ સહેલાઈથી પરવડે છે. તો શું આવી કેટલી સામાન્ય વસ્તુઓ હશે જેનાથી આ બાળકો અજાણ હશે. ઘરડાં લોકો જે કહેતા તા કે ભણ્યો પણ ગણ્યો નહિ, એ કદાચ આપણાં જેવા લોકો માટે જ લખાયેલું. આપણે ભણીને પાસબુક અને ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેકશન સ્ટેટમેન્ટ વાંચી કેટલાય હિસાબો સરભર કરી નાખ્યા પણ તોય ક્યાંક ભૂલ તો રહી જ ગઈ છે સમાજમાં જરૂરી ફાળો ન આપીને.

બીજી એક વાત ફાળો એટલે માત્ર પૈસા નહિ. બાળકો સાથે વિતાવતો સમય, આપણા અનુભવ મુજબ એમને આપવામાં આવતી સલાહ, આગળ વધવાની હોંશ અને રીત, બધા જ ઉંચાઈ પર બેઠેલા લોકો વચ્ચે ઉભા રહી શકવાનો આત્મવિશ્વાસ. પૈસા ઉપરાંત બીજી રીતે ફાળો આપી શકાય એ જાણી મને આનંદ થયો. કેટલાંક ટીનેજર્સ પણ હતા અને એમની પાસે સારી સ્કીલ્સ પણ હતી જેનાથી એ લોકો ક્યાંક એક્સઝામ આપીને સિલેક્ટ થઈ શકે એવું હતું. કોમ્પ્યુટરના અઘરા (ફક્ત એમના માટે આપડા માટે નહીં) ઓનલાઈન ફોર્મ તેમના માટે ભરવા મુશ્કેલ હતા. કદાચ કોઈ પૈસાનો ફાળો આપત તો એ ત્યાં કામ ન લાગત. પણ કોઈએ પોતાનું જૂનું ન વપરાતું કોમ્પ્યુટર આપ્યું હોત તો એ વસ્તુ ઘણી કામમાં આવત. માત્ર એક કલાક કાઢી કોઈએ પાંચ જણાને ફોર્મ ભરતા શીખવી દીધું હોત તો એ પાંચ જણા બાકી બધાને મદદ કરત અને બધાના ફોર્મ ભરાઈ જાત.

એક પ્રશ્ન ઉદભવે કે આપણે અને આપણા બાળકો આગળ વધે એ આપણી સફળતા છે. બીજા ઘણા બાળકો જે પોતાની જીવન જરૂરીયાતની વસ્તુઓ માટે સંઘર્ષ કરે એ પણ કદાચ આપણી જ નિષ્ફળતા છે. એક જ શહેરમાં કોઈ વિસ્તારમાં ઠંડી લાગી અને કોઈ વિસ્તારમાં ગરમી એવો અનુભવ તો મને ક્યારેય નથી થયો પણ એક જ શહેરના એક વિસ્તારમાં જાહોજહાલીનો ધોધમાર વરસાદ અને બીજા વિસ્તારમાં કહેવા પૂરતા ફુવારા જેવા છાંટા પડયાનો અનુભવ થયો અને એમ બની પણ શકે કે કોઈ ત્રીજા વિસ્તારમાં કદાચ દુકાળ પણ પડતો હશે.

અંતિમ સ્પર્શ:
ના હાથમાંથી પૈસા કે કામમાંથી સમય છૂટે છે,
લોકો એ સંપૂર્ણ હતા આપણામાં કશુંક ખૂટે છે.
- નિશાંક મોદી

Sharing the page where you can contribute
https://www.facebook.com/Manav.sadhna/

પ્રોજેકટ ફૅઇલર

આજે એક જૂનો મિત્ર મળ્યો. વર્ષોથી એક સારી કંપનીમાં જોબ કરતો હતો. પૂછ્યું કેમ છે દોસ્ત, કેવી ચાલે જોબ? જવાબ મળ્યો, ના બસ દોસ્ત છોડવી પડી. આશ્ચર્ય સાથે મારે પૂછવું પડ્યું કેમ? જવાબમાં એણે બધી આપવીતી કીધી જે હું અહી એક ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરું છું.

એક નદી હતી. એમાં એક હોડી હતી. હોડીમાં એક કાણું હતું. એક ખલાસી અને બીજા મુસાફરો હોડીમાં સવાર હતા. ખલાસી વારંવાર કાણાંમાંથી આવતા પાણીને રોકવાનો પ્રયાસ કરતો. ક્યારેક એના પર પગ મૂકીને, ક્યારેક આંગળી ભરાવીને, ક્યારેક કાગળનો ડૂચો લગાવીને, ક્યારેક તો આખો સુઈ જતો. સાથેના મુસાફરો આ બધો જ તમાશો જોતા, સલાહ આપતા, હસતા અને સમજાવાનો પ્રયત્ન કરતા કે ના મહેનત કરાય આટલી. દૂરથી એક નેવીગેટર ખૂબ માહિતી આપતો કે કેવી રીતે છટકી શકાય.

સવાલ આવતો હશે પહેલા બે ફકરાનો સંબંધ શું? નદી એટલે કંપની, હોડી એટલે પ્રોજેકટ, હોડીનું કાણું એટલે પ્રોજેકટની પ્રોસેસ, ખલાસી એટલે મારો મિત્ર, બીજા મુસાફરો એટલે પ્રોજેકટ ક્લીગ્સ. મારો મિત્ર પ્રોસેસ સુધારવાનો ખૂબ પ્રયત્ન કરતો, ખોટું થતું અટકાવવા ખૂબ મહેનત કરતો, ક્યારેક કામમાં હાથ ચલાવીને અને ક્યારેક મીટીંગની દોડધામ કરીને, ક્યારેક ઈમેલ કરીને તો ક્યારેક રાત દિવસ એક કરીને. દૂર બેઠેલો નેવીગેટર જે હોડીમાં જ નથી બેઠો એની માહિતી, સ્વિમિંગની ચોપડી વાંચી સ્વિમિંગ કરતા આવડી જાય એવી હતી.

વાત હજી અહીં પુરી નથી થઈ, હોડી ડૂબી ગઈ અને વાંક આવ્યો મારા મિત્રનો. કહેવામાં આવ્યું કે પૂરતો પ્રયત્ન નથી કર્યો બચાવવાનો. બધાને એમ જ થયું કે હોડી ડૂબવાનું કારણ માત્ર ખલાસી જ હતો. કાણું પડેલી હોડી અને મુસાફિરોનો કોઈ જ વાંક ન આવ્યો. ખલાસીને અફસોસ એક જ વાતનો હતો કે એણે હોડીને બચાવવાનો ખોટો પ્રયત્ન કર્યો...કારણ કે કોઈને કાણું દેખાયું જ નહીં અને કોઈએ એ પુરવાની કોશિશ પણ ન કરી.

મિત્રએ અંતે કીધું કે "જવાબદારી લેવી એ પણ જવાબદારીનું કામ છે" અને મને લાગ્યું કે આની જિંદગીની હોડી ક્યારેય નહીં ડૂબે....

અંતિમ સ્પર્શ:
નાહકના મથે તું અહીં કશુંક બચાવવાને માટે,
હાથ જ અહીંયા કામે લાગ્યા ડૂબાડવાને માટે.
- નિશાંક મોદી

માઇક્રોફિક્શન વાર્તા: ભીનો કચરો, સૂકો કચરો

અભણતરના અફસોસ સાથે પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ વીણતા  નવ-દસ વર્ષના છોકરાએ જ્યારે પૂછ્યું, "અંકલ, અંગ્રેજીમાં લખેલું છે એટલે ખ્યાલ નથી આવતું, તમે કહો ને આ હલકી પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ કયા ડબ્બામાં નાખું લીલા કે વાદળી?"

એને તો જવાબ મળી ગયો. પણ ત્યાં જ એક લક્ઝુરિયસ કાર પસાર થઈ અને સ્કૂલ યુનિફોર્મ પહેરી બેઠેલા એક છોકરાએ વેફર્સનું ખાલી પેકેટ કારમાંથી બહાર ફેંક્યું. ત્યારે મને ભણતરનો અફસોસ થયો અને એક જવાબ ન મળ્યો કે કયો છોકરો સૂકો રહી ગયો અને કયો ભીનો?
- નિશાંક મોદી